ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑ ΠΑΡΕΑ;

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑ ΠΑΡΕΑ;

Ολοένα και περισσότεροι, ιδίως νέοι, έχουν βρει στην τεχνητή νοημοσύνη μία ασφαλή παρέα. Κάνουν διαλόγους με το ChatGPT, το ρωτάνε, τους απαντά, άλλοτε επιτυχημένα, άλλοτε όχι, αλλά αισθάνονται ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι μία ευκαιρία να μιλήσουν, να βγάλουν από μέσα τους υπαρξιακές και άλλες ανησυχίες, να διαβάσουν τις απαντήσεις που θα ήθελαν να ακούσουν από έναν πραγματικό φίλο, στον οποίο όμως θα έπρεπε  να δώσουν κάτι, κυρίως να σταθούνε ενώπιος ενωπίω απέναντί του, να μοιραστούν και τα δικά του συναισθήματα, την αποδοχή ή την απόρριψη, να βελτιώσουν τον εαυτό τους, να υποστηρίξουν αυτό που ονομάζουμε σχέση. Αντίθετα, με την τεχνητή νοημοσύνη δεν έχουν να χάσουν κάτι, όπως συμβαίνει στις σχέσεις, αλλά μόνο να πάρουν. Κι αυτό τους κάνει να νιώθουν εμπιστοσύνη.

Όσοι ανησυχούν για την κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης, θα έπρεπε πρωτίστως να ανησυχούν για την αδυναμία μας να σχετιστούμε μεταξύ μας. Τη φοβικότητά μας απέναντι στον άλλον. Το ότι δεν παλεύουμε με τον χαρακτήρα μας, ώστε να υπερβούμε τις ανασφάλειές μας και να ανοιχτούμε στον συνάνθρωπό μας, με αποτέλεσμα η τεχνητή νοημοσύνη να γίνεται για μας «μια κάποια λύσις» (Κ.Π.Καβάφης). Και η αδυναμία αυτή ξεκινά από το οικογενειακό περιβάλλον. Όταν οι γονείς έχουν αφήσει τα παιδιά στην οθόνη, γιατί δεν θέλουν να προλάβουν να μοιραστούν τη ζωή μαζί τους, γιατί το μεγάλωμα των παιδιών προϋποθέτει κόπο και χρόνο και υπέρβαση του εαυτού, όταν η τεχνολογία αντικαθιστά την κοινωνία των προσώπων, τότε η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται απαραίτητο συστατικό όχι της μόνο ζωής, αλλά της ύπαρξης.

Το ότι η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει την επιβίωσή μας, την ποιότητα ζωής μας, την καθημερινότητα με τα φανάρια στους δρόμους, με τη χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών, με τα αυτοκίνητα, κάνει ελέγχους, βοηθά στην υγεία, στην εκπαίδευση, στο να βρούμε πράγματα και πληροφορίες που μας διευκολύνουν, αυτό είναι υπεράνω πάσης αμφιβολίας χρήσιμο. Όμως, το να παραδοθούμε σ’ αυτήν, αποτελεί επιλογή μας, ιδίως στο σχεσιακό επίπεδο, η οποία ξεκινά από το γεγονός ότι δεν θέλουμε να κουραστούμε για να μάθουμε και όχι απλώς να πληροφορούμαστε.

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, σήμερα, επειδή διά της τεχνητής νοημοσύνης και των αλγορίθμων της δεν χρειάζεται να γράψουμε ένα κείμενο, ένα μήνυμα, να αποτυπώσουμε τον πραγματικό μας κόσμο, δεν χρειάζεται καν να διαβάσουμε ένα κείμενο αφού η τεχνητή νοημοσύνη μας δίνει εύκολα την περίληψή του, θα αυτοαποκλειόμαστε συνεχώς από το να κάνουμε τη γνώση κτήμα μας. Και αυτό θα συνεπάγεται ανθρώπους που δεν θα χρειάζεται να σκέφτονται. Γιατί να σκεφτόμαστε λοιπόν και στο επίπεδο των σχέσεών μας, αφού ο άλλος δεν θα είναι ένα ον προς γνωριμία, προς σπουδή, προς μοίρασμα, αλλά θα αρκούμαστε στην όψη του και στην επιφανειακή προσέγγισή του, όπως κάνουμε με τη γνώση διά της τεχνητής νοημοσύνης, κυρίως όμως θα μένουμε στην τέρψη που μας προκαλεί ή όχι, χωρίς να χρειάζεται να κοπιάσουμε, να φλερτάρουμε, να ελέγξουμε, να θυσιάσουμε, να λειτουργήσουμε ως υπάρξεις που σκέφτονται και με τον νου και με την καρδιά;

Δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη η νέα παρέα μας, αλλά αυτό χρειάζεται να το αποφασίσουμε εμείς. Να το περάσουμε στα παιδιά μας. Να αρνηθούμε να ταυτίσουμε τη σκέψη, τη γνώση, την άποψη, την ταυτότητά μας με τα έτοιμα της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά να βάλουμε μια κόκκινη γραμμή. Το χρήσιμο δεν μπορεί να είναι η πυξίδα της ζωής, αλλά η βοήθεια σ’ αυτήν. Ας βγούμε από το καβούκι μας κι ας χάσουμε. Κάποια στιγμή, θα μάθουμε και θα προχωρήσουμε. Έχουμε ευθύνη.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην “Ορθόδοξη Αλήθεια”

Στο φύλλο της Τετάρτης 22 Ιουλίου 2026